Co mają ze sobą wspólnego Biblia, Rok 1984 Orwella, seria o Harry’m Potterze i Kod Leonarda da Vinci? Wszystkie te tytuły trafiły na jakąś listę książek zakazanych!
Zakazana książka to taka, której według opinii kogoś dzierżącego władzę nie wolno czytać. Nie wolno jej także publikować, sprzedawać, ani udostępniać w bibliotekach. W różnych krajach, na przestrzeni wielu lat, różnorakie tytuły były zakazane. Często takie książki są udostępniane pod warunkiem, że ich treść zostanie ocenzurowana. Jesienią 2022 roku w USA 1477 pozycji trafiło na listę książek zakazanych. W 2021 roku na Węgrzech wprowadzono ustawę, która ma chronić osoby niepełnoletnie przed książkami o tematyce LGBTQ+. W 2020 roku Mińska księgarnia Knihauka została zamknięta tuż po otwarciu pod pretekstem rozpowszechniania zakazanych treści, a milicja skonfiskowała ponad 200 książek. We wrześniu 2024 roku turecka policja zarekwirowała setki książek i czasopism w kurdyjskiej księgarni w mieście Diyarbakır.
Powody ograniczania dostępu do książek są zróżnicowane:
Pierwsze publikacje Biblii pochodzą z I wieku n.e., jest oficjalnie zakazana lub jej dostępność mocno ograniczono w takich krajach jak Korea Północna, Arabia Saudyjska, Afganistan, Iran, Mauretania, Jemen, Malediwy, Somalia i częściowo w Chinach.
Powieść George’a Orwella Rok 1984 była zakazana przez cenzurę w Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej ze względu na jej krytykę totalitaryzmu, zwłaszcza w kontekście systemu komunistycznego, który panował w kraju. Książka wciąż jest zakazywana w krajach takich jak Birma, Korea Północna czy Arabia Saudyjska, ze względu na charakterystyczne dla totalitaryzmu tematy masowej inwigilacji i represyjnej kontroli społeczeństwa. W krajach o dominującej religii islamskiej, takich jak Bangladesz, Egipt czy Pakistan, zakazano Roku 1984 ze względu na bluźniercze treści wobec proroka Mahometa. W Stanach Zjednoczonych książka była usuwana z bibliotek szkolnych w niektórych stanach z powodów takich jak obsceniczność, wulgarny język czy obraźliwy stosunek do mniejszości, ale w innych regionach znajdowała się na listach lektur.
Książki o czarodzieju Harrym Potterze i jego przyjaciołach zostały zakazane w takich krajach jak Stany Zjednoczone, Bułgaria, Zjednoczone Emiraty Arabskie i Grecja. Zakazy miały miejsce głównie w szkołach wyznaniowych. Powody zakazów opisano jako bluźnierstwo przeciwko religii, czarna magia i satanizm.
Kod Leonarda da Vinci nie był formalnie “zakazany” jako taki, ale wywołał ogromne kontrowersje i został oceniony negatywnie przez niektóre kraje i instytucje z powodu swojej fikcyjnej treści uznanej za bluźnierczą i niewłaściwą. Watykan, Indie i Filipiny były wśród miejsc, gdzie książka została zakazana lub silnie skrytykowana, głównie z powodu teorii o Jezusie jako mężu Marii Magdaleny i krytyki Kościoła Katolickiego.
Więcej przykładów zakazanych książek można znaleźć tutaj.
